İşe iade, geçerli bir neden gösterilmeden veya usule aykırı biçimde işten çıkarılan belirli işçilere tanınan bir hukuki korumadır. Her iş sözleşmesinin sona ermesi işe iade davasına konu olmaz. İşyerinin çalışan sayısı, işçinin kıdemi, sözleşmenin türü ve işveren vekili olup olmadığı birlikte incelenmelidir.
TEMEL ŞARTLAR
İş Kanunu'nun iş güvencesi hükümlerinin uygulanabilmesi için kural olarak işyerinde otuz veya daha fazla işçi çalışması, işçinin en az altı aylık kıdeminin bulunması ve sözleşmenin belirsiz süreli olması gerekir. İşletmenin bütünlüğü, aynı işkolundaki işyerleri ve işverenler arasındaki organik bağ çalışan sayısının hesabını etkileyebilir. İşletmenin bütününü sevk ve idare eden işveren vekilleri ile belirli nitelikteki yardımcıları iş güvencesi kapsamı dışında kalabilir.
FESİH BİLDİRİMİ
İşveren, fesih bildirimini yazılı yapmak ve fesih sebebini açık ve kesin biçimde göstermek zorundadır. İşçinin davranışı veya verimi gerekçe gösteriliyorsa, kanundaki istisnalar dışında savunmasının alınması gerekebilir. Daha sonra değiştirilen veya genişletilen fesih gerekçeleri uyuşmazlık yaratabilir.
BİR AYLIK ARABULUCULUK SÜRESİ
İşçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurmalıdır. Bu süre hak düşürücü niteliktedir. Fesih tarihinden çok bildirimin işçiye ulaştığı tarih önem taşır. Tebligat, noter bildirimi, imzalı fesih yazısı, e-posta veya diğer kayıtlar süre hesabında incelenebilir.
ARABULUCULUK SONRASI DAVA
Arabuluculuk sonunda anlaşmaya varılamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılmalıdır. Taraflar anlaşırsa işe başlama tarihi, boşta geçen süre ücreti ve işe başlatmama hâlinde ödenecek tazminatın parasal miktarı anlaşmada açıkça gösterilmelidir.
GEÇERLİ VE HAKLI NEDEN AYRIMI
İşveren, işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanabilir. Haklı nedenle derhal fesih ise daha ağır koşullara bağlıdır. Performans düşüklüğü iddiasında objektif ölçütler, işçiye bildirim, makul değerlendirme dönemi ve savunma önem taşır. İşletmesel kararlarda kararın gerçek ve tutarlı uygulanıp uygulanmadığı incelenir.
İSPAT YÜKÜ VE DELİLLER
Feshin geçerli nedene dayandığını ispat yükü kural olarak işverene aittir. İşçi, feshin başka bir nedene dayandığını iddia ediyorsa bu iddiasını ispatlamalıdır. Personel dosyası, fesih bildirimi, bordrolar, performans kayıtları, görev tanımı, yazışmalar, tanıklar ve işyeri kayıtları delil olabilir.
DAVANIN KABULÜNÜN SONUÇLARI
Feshin geçersizliğine ve işe iadeye karar verilirse işçinin, kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işverene işe başlamak için başvurması gerekir. İşveren, başvuruyu aldıktan sonra işçiyi bir ay içinde işe başlatmalıdır. İşe başlatılmaması hâlinde mahkemece belirlenen işe başlatmama tazminatı ile en çok dört aya kadar boşta geçen süre ücreti ve diğer haklar gündeme gelir.
SIK YAPILAN HATALAR
Sözlü fesihte delil toplamamak, arabulucuya bir aylık süre geçtikten sonra başvurmak, son tutanaktan itibaren iki haftalık dava süresini kaçırmak veya kesinleşen karar sonrasında on iş günü içinde işe başlama başvurusu yapmamak hak kaybına yol açabilir.
SONUÇ
İşe iade sürecinde süreler birbirini izler ve her aşamada farklı belgeler gerekir. Fesih bildirimi, arabuluculuk tutanağı ve işyeri kayıtları birlikte incelenmelidir. Bu metin genel hukuki bilgilendirmedir; somut olayın özellikleri ve güncel mevzuat ayrıca değerlendirilmelidir.Makale içeriğini buraya yazın.