Kısa özet
- Fiilî el atma ile hukuki el atma aynı görev ve dava yoluna tabi değildir.
- Yol, park veya kamu tesisi olarak fiilî kullanım adli yargı talebi doğurabilir.
- İmar planıyla uzun süreli kısıtlama hukuki el atma olarak idari yargıda incelenebilir.
- Tapu, kadastro, imar planı, uygulama programı ve yerinde keşif temel delillerdir.
Fiilî ve hukuki el atma ayrımı
İdarenin taşınmaza yol, park, bina veya altyapı yaparak malikinin kullanımını fiilen engellemesi fiilî el atmadır. Taşınmazın imar planında kamu hizmetine ayrılıp uzun süre uygulama yapılmaması ise hukuki el atma tartışması doğurabilir.
Sadece plan kararı bulunması ile fiilen inşaat yapılması aynı değildir. Uydu görüntüsü, keşif, kadastro ve belediye kayıtlarıyla müdahalenin türü ve tarihi belirlenmelidir.
Hangi mahkeme görevlidir?
Fiilî el atmaya dayalı bedel veya elatmanın önlenmesi talepleri kural olarak adli yargıda; imar kısıtlamasından doğan hukuki el atma ve idari işlem kaynaklı zararlar idari yargıda görülür. Talebin adı değil, müdahalenin gerçek niteliği esas alınır.
Görev yanlışı ciddi süre kaybı yaratabilir. Aynı parselin bir bölümünde fiilî, diğer bölümünde hukuki kısıtlama varsa taleplerin ayrılması gerekebilir.
Bedel mi elatmanın önlenmesi mi?
Malik, olayın koşullarına göre elatmanın önlenmesini veya taşınmaz bedelinin ödenmesi karşılığında idare adına tescili isteyebilir. Kamu hizmetinin niteliği ve müdahalenin geri döndürülebilirliği talep üzerinde etkili olur.
Kısmi el atmada kalan bölümün değer kaybı, yapı ve ağaç bedelleri ile kullanım zararları ayrıca hesaplanabilir. Aynı zarar kaleminin birden fazla kez istenmemesine dikkat edilmelidir.
Taşınmaz bedeli nasıl belirlenir?
Taşınmazın arsa veya arazi niteliği, imar durumu, yüzölçümü, konumu, emsal satışlar ve el atma tarihi değerlendirilir. Arazi gelir yöntemiyle, arsa karşılaştırılabilir emsal satışlarla hesaplanabilir.
Emsallerin satış tarihi, imar hakkı, konumu ve yüzölçümü dava konusu taşınmazla karşılaştırılmalıdır. Vergi değeri veya ilan fiyatı tek başına gerçek bedeli göstermez.
Başvuru öncesi belge kontrolü
Güncel ve tedavüllü tapu kaydı, kadastro çapı, imar planı ve plan notları, encümen ve meclis kararları, uygulama programı, kamulaştırma dosyası, hava fotoğrafları ve fiilî kullanım kayıtları alınmalıdır.
Taşınmazın ne zaman ve hangi idare tarafından kullanıldığı net değilse husumet yanlış kurulabilir. Büyükşehir, ilçe belediyesi, karayolları veya başka idarenin görev alanı teknik kayıtlarla belirlenmelidir.
Muğla'da hukuki süreç
İdarenin kamulaştırma yapmadan taşınmaza fiilen veya hukuken müdahalesinde görevli yargı, bedel, elatmanın önlenmesi, uzlaşma ve tapu-imar delilleri.
İdari dava açılmadan önce işlemin tebliğ tarihi, varsa zorunlu idari başvuru ve görevli idare veya vergi mahkemesi belirlenmelidir. Genel süreler yanında özel kanunlarda daha kısa süreler bulunabilir.
Hukuki dayanak
- 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 35 ve 46
- 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 683
Bu konu, Muğla'da idare hukuku ve idari davalar içinde ele alınmaktadır.
Sık sorulan sorular
İmar planında park görünen arsa kamulaştırmasız el atma mıdır?
Tek başına her plan kaydı yeterli değildir. Kısıtlamanın süresi, uygulama programı, imar hakkının kullanılamaması ve güncel mevzuat birlikte incelenir.
Yol geçirilen taşınmaz için hangi dava açılır?
Kamulaştırma yapılmadan fiilen yol geçirilmişse adli yargıda bedel veya koşulları varsa elatmanın önlenmesi talepleri değerlendirilebilir.
Dava hangi idareye karşı açılır?
Fiilî müdahaleyi yapan veya planı uygulamakla sorumlu idare belirlenmelidir. Tapu, imar ve kurum kayıtları görülmeden yalnız tabelaya göre davalı seçilmemelidir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayın özellikleri, belgeler ve süreler ayrıca değerlendirilmelidir. İnternet sitesindeki bilgiler hukuki görüş veya vekâlet ilişkisi oluşturmaz.